• “Türkiye devletinin şekl-i hükûmeti
cumhuriyettir.”
• Türk milletinin karakterine ve adetlerine en uygun olan idare,
Cumhuriyet idaresidir. (1924)
• Cumhuriyet rejimi demek, demokrasi sistemiyle devlet şekli
demektir. (1933)
• Cumhuriyet, yüksek ahlaki değer ve niteliklere dayanan bir
idaredir. Cumhuriyet fazilettir. (1925)
• Bugünkü hükümetimizin, devlet teşkilatımızın doğrudan doğruya
milletin kendi kendine, kendiliğinden yaptığı bir devlet ve hükümet
teşkilatıdır ki onun adı Cumhuriyettir. Artık hükümet ile millet
arasında geçmişteki ayrılık kalmamıştır. Hükümet millet ve millet
hükümettir. (1925)
• Türk Milletinin tabiatına ve geleneklerine en uygun olan yönetim,
cumhuriyet yönetimidir
• Cumhuriyet, yeni ve sağlam esaslariyle, Türk milletini emin ve
sağlam bir istikbal yoluna koyduğu kadar, asıl fikirlerde ve
ruhlarda yarattığı güvenlik itibariyle, büsbütün yeni bir hayatın
müjdecisi olmuştur. 1936 (Atatürk'ün S.D. I, S. 372)
• Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır. 29 Ekim
1923 (Nutuk II, S. 814-15)
• Cumhuriyetimiz öyle zannolunduğu gibi zayıf değildir. Cumhuriyet
bedava da kazanılmış değildir. Bunu elde etmek için kan döktük. Her
tarafta kırmızı kanımızı akıttık. İcabında müesseselerimizi müdafaa
için lâzım olanı yapmağa hazırız. 1923 (Atatürk'ün S.D. III, S. 71)
• Onlar, kolaylıkla anlayacaklardır ki, çürümüş bir hanedanın,
halife unvanıyla başının üstünden zerre kadar uzaklaşmasına imkân
kalmayacak surette muhafazasının mecburî kılan bir devlet şeklinde,
cumhuriyet idaresi ilân olunsa bile, onu yaşatmak mümkün değildir.
1927 (Nutuk II, S. 831)
• Bugünkü hükûmetimiz, devlet teşkilâtımız doğrudan doğruya milletin
kendi kendine, kendiliğinden yaptığı bir devlet teşkilâtı ve
hükûmettir ki, onun ismi Cumhuriyettir. Artık hükûmet ile millet
arasında mazideki ayrılık kalmamıştır. Hükümet millettir ve millet
hükûmettir. Artık hükûmet ve hükûmet mensupları kendilerinin
milletten ayrı olmadıklarını ve milletin efendi olduğunu tamamen
anlamışlardır. 1925 (Atatürk'ün S.D. II, S. 230)
• Son senelerde milletimizin fiilen gösterdiği kabiliyet, istidat,
idrak, kendi hakkında kötü fikir besleyenlerin ne kadar gafil ve ne
kadar tetkikten uzak görünüşe düşkün insanlar olduğunu pek güzel
ispat etti. Milletimiz haiz olduğu özelliklerini ve liyakatini
hükûmetinin yeni ismiyle medeniyet dünyasına daha çok kolaylıkla
göstermeğe muvaffak olacaktır. Türkiye Cumhuriyeti, cihanda işgal
ettiği mevkiye lâyık olduğunu eserleriyle ispat edecektir.
• Temeli büyük Türk milletinin ve onun kahraman evlâtlarından
mürekkep büyük ordumuzun vicdanında akıl ve şuurunda kurulmuş olan
Cumhuriyetimizin ve milletin ruhundan mülhem prensiplerimizin bir
vücudun ortadan kaldırılması ile bozulabileceği fikrinde bulunanlar,
çok zayıf dimağlı bedbahtlardır. Bu gibi bedbahtların, Cumhuriyetin
adalet ve kudret pençesinde lâyık oldukları muameleye maruz
kalmaktan başka nasipleri olmaz. Benim naçiz vücudum birgün elbet
toprak olacaktır, fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet yaşıyacaktır.
Ve Türk milleti emniyet ve saadetinin kefili olan prensiplerle
medeniyet yolunda, tereddütsüz yürümeğe devam edecektir. 1926
(Atatürk'ün S.D. III, S. 80)
• Gelecek nesillerin Türkiye de Cumhuriyetin ilanı günü, ona en
merhametsizce hücum edenlerin başında, cumhuriyetçiyim iddiasında
bulunanların yer aldığını görerek şaşıracaklarını asla farz
etmeyiniz! Bilâkis, Türkiye'nin münevver ve cumhuriyetçi çocukları,
böyle cumhuriyetçi geçinmiş olanların hakikî zihniyetlerini tahlil
ve tesbitte hiç de tereddüde düşmeyeceklerdir.
• Cumhuriyet rejimi demek, demokrasi sistemi ile devlet şekli
demektir. Biz Cumhuriyeti kurduk, o on yaşını doldururken
demokrasinin bütün icaplarını sırası geldikçe uygulamaya koymalıdır.
1933 (Afetinan, Atatürk Hakkında B. H., S. 251)
• Cumhuriyet düşünce serbestliği taraftarıdır. Samimî ve meşru olmak
şartiyle her fikre hürmet ederiz. Her kanaat bizce muhteremdir.
Yalnız muarızlarımızın insaflı olması lâzımdır. 1923 (Atatürk'ün
S.D. III, S. 71)